Trafo (Transformatör) nedir?

Trafo ya da transformatör; Elektrik voltajını yükseltmek ya da düşürmek amacıyla kullanılır.

Uzak mesafe elektrik taşımada kayıpları azaltmak ve kablo ağırlığından tasarruf etmek amacıyla voltaj seviyesinin 230.000V veya daha yüksek seviyelere çıkarmada, yüksek voltajla dağılmış elektriğin evimize 220v olarak gelmesini sağlamada, 220V olarak bulunan evimizdeki elektriğin bazı cihazlara uygun olarak düşürülmesinde kullanılır. En basit haliyle sık kullandığımız şarj aletlerinde kullanılır.

Temel olarak birbirine yakın bulunan ve yalıtkan kaplı iki tel sargıdan oluşur. Fakat bu iki tel sarımının birbiriyle teması yoktur.
Trafonun ilk sargısına alternatif bir gerilim uygulandığında, sarım üzerinden geçen akım değişken bir manyetik alan oluşturur.
Bu alan, üzerinde ikinci sargının bulunduğu manyetik demir nüve üzerinde devresini tamamlar. İlk sarıma uygulanan alternatif gerilimin zamana bağlı olarak her an yön ve şiddeti farklılaştığı için meydana getirdiği manyetik alanında yönü ve şiddeti değişir. Bu manyetik alanın ikinci sarımı kesmesi ile sargılarda alternatif bir gerilim indüklenir. Alternatif gerilim uygulanması ikinci sarımda bir etkiye yol açması açısından mühimdir. Doğru gerilimde ise oluşacak manyetik alan sabit kalacağı ve değişmeyeceği için ikinci sarımda bir Elektro Motor Kuvveti (EMK) indüklenmesi mümkün olamayacaktır.

Trafolar çeşitli şekillerde sınıflandırılırlar:
Manyetik nüvenin yapılışı şekilinde; çekirdek tipi, mantel tipi ve dağıtılmış nüve tipi.
Faz sayımına göre; ilk sarım ve ikinci sarım akımı aynı sayıda faza sahip olanlar ile farklı sayıda faza sahip olanlar.

Soğutma şekline göre; yağlı trafolar ile yağsız (kuru) trafolar.Kuruluş yerlerine göre; iç tipi ile açık hava tipi.Sargı tiplerine göre;silindirik sargı ile dilimli sargı. Çalışma prensibine göre; sabit akımlı ile sabit gerilimli.

Sargı durumlarına göre; yalıtılmış sargılı ile oto trafolar. Soğutucu cinsine göre; hava ile soğutmalı, yağ ile soğutmalı ve su ile soğutmalı.

Kullanış amaçlarına göre; güç trafoları, ölçü trafoları ve çeşitli aygıt ve makinalarda kullanılan trafolar.

Şu anda geldiğimiz son noktada ise trafolar (transformatörler) maliyetin düşürülmesi ve güvenirliliğin artırılmasının yanında, verimliliğinin ve karbon salımına göre de uygun hale getirilmiştir. Kayıpların azaltılması için ise süper iletkenler kullanılmaya başlanmıştır. Bir süper iletken; belirli bir maddenin kritik sıcaklık denilen bir sıcaklığın altında soğutulduğunda elektrik akımına karşı sıfır direnç göstermesidir. Direnç azaldığında kayıp enerji azalır verimlilik artar (%98’lere kadar). Soğutma işlemi sıvı hidrojen ve çoğu zaman daha hesaplı ve yer tasarrufu sağladığı için sıvı nitrojen kullanılarak soğutulur. Yeni sistemlerle oluşturulan trafolar, geleneksel trafolara göre daha küçük boyutlara sahip ve daha düşük ağırlıklara sahiptir. Soğutma işleminde trafo yağı yerine sıvı gazların kullanımı yangın riskini azaltır. Karbon salınımı sıfır denilebilecek kadar az olur. Bu özellikleriyle yoğun nüfuslu yerlerde ve binalarda güvenle kullanılabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir